محمد اعظم خان ( ناظم جهان )

617

اكسير اعظم ( فارسى )

روغن حكيم علوى خان كه جراحات را در اندك زمانى به اصلاح آرد بگيرند جدوار تراشيده برگ نيب بيخ انجبار پوست مغيلان هر يك پن مثقال و در سه رطل آب بجوشانند تا سوم حصه بماند ماليده و صاف نمايند و روغن كنجد تازه يك رطل در آن آب داخل كرده بجوشانند تا آب بسوزد و روغن بماند پس بگيرند موميائى و دارابجردى و قفر اليهود و مصطكى هر يك چهار دانگ و در آن روغن بگدازند بعد از آن مغاث زاج سفيد سنگ سرمه كاغذى مصرى سوخته سنگ جراحت كات هندى زردچوب هر يك يك مثقال كوفته بيخته داخل كرده كهرل سازند و در شيشه انداخته يك هفته در آفتاب گذارند و هر روز دو مرتبه برهم زنند و پس برداشته به كار برند . روغن از بياض حكيم اجمل خان كه به جهت پر نمودن زخم و برآوردن گولى و حلقهاى زره و استخوان شكسته كه در زخم مانده باشد نظير ندارد برگ سنبهالو برگ فراش برگ دهتورهء برگ چنبيلى هر يك يك دام همه را باريك سائده در روغن كنجد نيم آثار انداخته بر آتش گذارند و كفچه زنند چندان كه همه دوا سوخته ته‌نشين گردد بعد از آن فرود آورده حل كنند چندان كه همه يكسان شود پس در ظرفى نگاه دارند تا كه درد ته‌نشين گردد پس روغن خالص گرفته به كار برند . روغن قنبيل كه در پر كردن زخم و كشتن كرم مجرب و بى عديل كميله روغن سرشف هر يك ده درم هر دو را خوب كهرل كنند بعده صاف كرده باز كهرل نموده پارچه بيز كنند و همين قسم سه بار عمل نمايند تا آن‌كه خوب بسايد نگاه دارند وقت حاجت پنبه تر كرده بر سر زخم گذارند و در سوراخ چند قطره چكانند . روغن مجرب راقم كه جميع اقسام جروح و قروح را به اصلاح آرد و گوشت فاسد را دور نمايد و گوشت تازه بروياند اصل السوس تربد سفيد ديودار دارهلد زردچوبه دودهء سقف كسى كه نخود در آن بريان مىسازد هر يك چهار نيم درم برگ حناى تازه برگ نيب سبز هر يك هشتاد درم ادويه را در پنج آثار آب تر كنند و برگها را كوفته قرص بسته در دو رطل روغن كنجد بريان نمايند و ادويهء نيز در روغن مذكور انداخته به آتش ملائم بجوشانند تا آب همه سوخته روغن بماند پس صاف نموده به كار برند . و اگر بعد صاف نمودن روغن سنگ جراحت رال كتمهء سفيد هر يك يك توله كهربا سندروس مرمكى شب يمانى سوخته هر يك شش ماشه باريك سائيده آميزند قوىتر گردد . روغن بلادر كه براى اندمال زخم بىنظير و مجرب است بلادر شش عدد ديكه مالى دو دام پخته سندور و توتياى سبز رال موم هر واحد يك ماشه روغن شيرين نيم پاؤ اول بلادر را در روغن و موم آن قدر بسوزند كه دود آن موقوف شود بعده ديكه مالى انداخته بسوزند و حل نمايند بعده ادويهء ديگر انداخته حل كنند پس از پارچه صاف كرده بدارند و بعل آرند . نوع ديگر كه براى اندمال زخم نظير ندارد و واقع زخمهاى آتشك و مجرب النفع است بلادر تخم كونچ هر واحد يك دام اجواين خراسانى مرداسنگ هر يك سه ماشه توتياى سبز دو ماشه روغن كنجد نيم پاؤ اول روغن بر آتش گرم نموده بلادر اندازند چون سوخته شود اجواين اندازند چون بسوزد تخم كونچ در آن بسوزانند بعده توتياى سبز و مرداسنگ اندازند و از آتش فرود آورده خوب حل كرده نگهدارند اگر جاى نازك بود روغن صاف بىدرد اندازند و الا مع درد چكانند . و اگر روغن كم شود روغن ديگر اندازند حتى كه بناصور هم فائده مىكند . مرهم جدوار مخترع حكيم على گويد كه منافع اين مرهم مثل فوائد روغن ديودار است بلكه در التحام قروح از آن قوىتر و با اين در منافع براى التيام و اندمال جراحات دوائى نمىرسد و نه مرهمى جدوار فائق مجرب يك مثقال بهروزه نيم اوقيه زردچوب ديوار اصل السوس برگ حناى خشك دودهء سقف خانهء كسى كه نخود بريان كند هر يك يك اوقيه پوست درخت مغيلان برگ درخت نيب سبز هوجويه هر يك دو اوقيه چوبها و بيخها و پوست را كوفته خوب در كهرل بسايند پس به ادويهء ديگر سواى بهروزه يك جا كرده در دو نيم من آب آتش ملائم بجوشانند تا ثلث آب بماند ثفل را خوب افشرده و دور كنند و روغن كنجد بيست اوقيه داخل كرده باز به آتش ملائم بجوشانند كه آب قريب بجذب شدن رسد و اندكى بماند پس اندكى از اين روغن گرم گرم گرفته بهروزه را در آن بگدازند و بهروزهء گداخته را با دو اوقيهء موم زرد مضاف روغن اول ساخته بجوشانند تا آب مطلق خشك شود و مثل مرهم گردد . مرهم اعجاز مؤلف حكيم ارزانى گويد كه اين مرهم عديل ندارد و با وجود اين به مرهم ديگر حاجت نيفتد جهت زخم شمشير و بندوق و مانند آن و هرگونه جراحت عسر البرء و ناصور و قروح خبيثه و سوداويه را كه به هيچ دوا انتفاع نيافته باشد عجيب الاثر و بديع النفع است شب يمانى توتياى هندى هر يك يك توله و سه ماشه كات سُرخ رال روغن كنجد آب چاه شيرين تازه هر يك پنج توله اول آب و روغن را يك جا كرده در ظرف كاسنى بدست كف مال كنند تا مثل دوغ شود پس ادوية ديگر باريك سوده در آن آميزند و يك پاس ديگر بلكه دو پاس به كف دست همىمالند تا جمله يك ذات شود و به قوام مرهم آيد پس در ظرف چينى يا نقره نگاه دارند و استعمال نمايند و وقت شب از نمك تكميد اطراف قرحه و جراحت مىكرده باشند . مرهم پنبه به جهت هر قسم زخم از مجربات است و از جمله عجائبات اول پنبهء كهنه را در ظرفى بسوزند و خاكستر آن پاچه بيز كنند و به قدر شش بهلولى